HAIZE BOLARAK

2
No profile photo Hizkien kurbadura | 2018-09-04 09:32

Haizearen lagun dira egunak hurarekin batera estu kiribilduta azkar doazelako harrapaladan, baina ez dira haizearen lagun bakarrak haizeak ere badituelako beste lagun batzuk "etapak" deituak. Haizea, egunak eta etapak beraz, hitz dezagun hauetaz eta hauen harremanaz. Hasi gaitezen etapetaz, etapaz - etapa hain monotomoak dira Hasi - amaitu, amaitu - hasi, honetan datzala hauen estribilloa, beti dute oinarri bera, baina beraien barnean sartuz gero, ohartzen zara beraien airean dabiltzan haize bolara desberdinetaz. Noizbehinka, haize bolarak goxoak eta arinak izaten dira,  ...




Itsas hegemonia ipurdian

1
paideia 1456152068219 PAIDEIA | 2018-08-31 20:18

Salamina uhartea (Grezia), K.a. 480. Jerjes buru zuen Persiar Inperioko itsas armada Greziako hiri-estatuetako flotaren aurka borrokatu zen. Greziarrek irabazi zuten gudua eta itsas hegemonia haiena izango zen K.a. V. mende osoan, guduan erabilitako trirremei esker. Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena ARGIA, 2017ko urriaren 22a   3D irudi honetan, trirreme bat ikusten da beste ontzi bat trabeska jo eta txikitzen. (Irudia: The Creative Assembly)   Trirremeak jatorri joniarreko gerraontziak ziren. Guduetan zuten eraginkortasunari eske...


MALALETXEAN

1
eatgirl 1513185310274 EATGIRL vs ITGIRL | 2018-08-30 00:00



I. mendean iritsi ziren erromatarrak Forura; herrixka bat sortu zuten, eta, hiru mendez inguru hartako burdina ustiatu eta gero, hutsik geratu zen ingurumaria. Burdina lantzeko ola ugari eduki zituzten han. Hirigintza. Foruko herrixka erromatarrak ez zuen ohiko herrietan erabiltzen zen hirigintza. MARISOL RAMIREZ / @FOKU BERRIA, 2018ko abuztuak 31 Lander Muñagorri Garmendia   Erromatar garaiko industrialde bat. Alderaketa horrekin nahiko garbi irudika daiteke zer izan zen Forua (Bizkaia) K.o. I. mendetik IV. mende ingurura arte. Burdina lantzen zuten...


Erromatarren garaiko hiriaz gainera, Erdi Aroko arrastoak ikus daitezke Andelon, eta baskoien kastroa dago azpian. Andelokoa arkeologia multzoa da, hiriaz gainera ur hornidurarako sistemaren arrastoak gordetzen baitira. Inguruan duen ur andela edo biltegia du «harribitxia». Andeloko 'harribitxia'. Ur biltegia da erromatar hiriaren bereizgarria. IÑIGO URIZ / @FOKU   BERRIA, 2018ko abuztuak 30 Iker Tubia   Erromatar hiri bat baino gehiago da hau». Horixe azaltzen diete Andelora joaten diren bisitariei. Mendigorria eta Lar...


Grezia. K.a VII. mendea. Himno homerikoak izeneko poema sortako alerik zaharrena sortu zuten, Demeter jainkosaren berri jasotzen zuena. Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena ARGIA, 2018ko uztailaren 15a   Luca Giordanoren ‘Persefoneren bahiketa’. Persefone Hades azpimunduko jainkoak bahitu eta bortxatu zuen eta hori ez da, inolaz ere, mitologia klasikoko bortxaketa kasu bakarra.   Demeter, Kronos eta Rearen alaba, Gea amalurraren oinordekoa zen. Zeus anaiak bortxatu zuen eta, ondorioz, Persefone alaba jaio zen. Per...


Bosgarren urtez, Aranzadik eta Londresko Arkitektura Museoak indusketa arkeologikoa egin dute Zalduako eremuan, eta erromatar gune baten aztarna gehiago azaleratu dituzte Harrizko eraikinaren egitura, eta Aranzadiko ikerlariak lanean. IDOIA ZABALETA / @FOKU BERRIA, 2018ko uztailak 28 Joxerra Senar   Zalduako zelaiak badu zerbait zirraragarria. Ekialdera basoa eta Altzubi erreka, mendebaldera Orreagarantz doan errepidea, mendebalderago Aurizberri, eta ipar-mendebaldera Auritz. Satorzulo, zuhaixka eta larre artean, nekez imajina daiteke ingurune berde horrek...


Oihane Mendizabal, Zalduako aztarnategian. / ARANZADI Hilaren 29an bisita gidatua eskainiko dute Auritz-Burgueteko herri-gunetik nahiko gertu dagoen Zaldua izeneko aztarnategian. Orain Kristo ondorengo I-IV mendeetako eraikin bat industen ari dira. FELIX IBARGUTXI DIARIO VASCO, 2018-VII-21 Oihane Mendizabalek (Donostia, 1992) Historia ikasi zuen Euskal Herriko Unibertsitatearen Letren Fakultatean, Gasteizen, eta indusketa lanean ari da egunotan Nafarroako Zaldua izeneko aztarnategian, Auritz-Burgueteko herri-gunetik nahiko gertu. 2015az geroztik urtero ari da hango...


Mitologia klasikoa artearen historian nola landu izan den aztertzen du 'Artea eta mitoa. Pradoko jainkoak' erakusketak, Donostiako San Telmo museoan. 50 artelan bildu dituzte Theodoor van Thuldenen Apolo Dafneren atzetik obra, XVII. mendekoa. LA CAIXA BERRIA, 2018ko uztailak 7 Itziar Ugarte Irizar   «Denok gara mitologia greko-latindar honen oinordekoak. Identitate europarra, Mendebaldeko kulturaren bilakaera eta partekatzen ditugun hainbat balio markatzen ditu». Arteak mende luzez irudikatu du mitologia klasikoaren unibertsoa. Mende luzez egin...


Estitxu U. Lopez de Arkaute ALEA, 2018-07-01  Martiodan aurkitutako Tebasko legioko erlikiak zaharberritu dituzte, eta horien jatorria ikertzen ari dira; karbono 14ak baieztatu du hezur hondakinak III. mendekoak direla, legioa hil zuten garaikoak hain zuen. Martiodan aurkitutako TEbasko legioaren erlikiak zaharberritu dituzte. AFA | Ikusi handiago | Argazki originala Oraingoz, airean dagoen misterio bat da nola iritsi ziren tebastarren erlikiak Martiodako elizara, baina Arabako Foru Aldundiaren Zaharberritze zerbitzuaren egungo hipotesi nagusia da hezurrak nekropo...


27 urtez luzatutako gatazka konpondu asmoz akordioa sinatu dute Greziak eta Mazedoniako Errepublikak, Jugoslavia ohiko parte izandako lurraldeak etorkizunean hartuko duen «Ipar Mazedonia» izenaren inguruan. Bi aldeek amore eman behar izan dute, negoziazio prozesu guztietan bezala, baina bateko nahiz besteko oposizioek iragarri dute jada akordioaren aurka egingo dutela. NAIZ, 2018-VI-23 Dabid Lazkanoiturburu   Nor da egun antzinateko Mazedoniaren oinordekoa? Hau da, nor da egungo Greziaren eta Balkanen artean Filipok hedatu zuen erreinuaren oinordekoa? Ez...


MULIERES. Emakumeak Augusta Emeritan (ERAKUSKETA, 2018ko maiatzaren 11tik irailaren 30era)   [BIDEOA] Prostitutatik enperatrizeraino, erromatar garaiko emakumeari begirada Oiasso museoan        


Sarkofago hitzak erro grekoak ditu: sarkós haragia da antzinako grezieraz, phagein, aldiz, jatea, eta -o atzizkiak egilea edo akzioa burutzen duena esan nahi du. Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena ARGIA, 2018ko maiatzaren 13a   Beraz, sarkofago hitzak haragijale esan nahi du eta badu zentzua, kutxa horiek giza haragi hila “jaten” baitzuten. Eta ez soilik zentzu metaforikoan. Berez, hasieran erabiltzen zuten esamoldea líthos sarkophágos zen, hau da, “haragia jaten duen harria”.  Lehen sarkof...


Erroma, K.a. VIII. mendea. Kondairaren arabera, Romulok, hiriaren fundatzaileetako batek berak, Ius Osculi (musu emateko eskubidea) izeneko legea jarri zuen indarrean, beste arau askorekin batera. Lege horren arabera, emakume ezkonduek, egunero, senarrari ahoan musu eman behar zioten. Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena ARGIA, 2018ko maiatzaren 13a   Erromako hiria fundatzearekin bat, Ius Osculi edo musu emateko eskubidea jarri zuten indarrean. Praktikan, alkoholemia kontrol sexista modukoa zen (Louvre).   Ez zen hura senar-emazteen...


Efeso, K.a 365eko uztailaren 21a. Artemisaren tenplua, Antzinaroko zazpi mirarietako bat, erre eta suntsitu zuten. Erostrato izeneko artzaina epaitu eta kondenatu zuten sutearen erruduntzat. Pertsiar errege Artajerjes III.ak aginduta, torturapean lortu zuten krimenaren aitortza; ospea nola edo hala lortzea omen zen Erostratoren helburua. Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena ARGIA, 2018ko apirilaren 01a      Ezkerrean, Artemisaren (edo Dianaren) tenplua Efeson, Antzinaroko zazpi mirarietako bat. Eskuinean, Barbra Streisand abeslari...


Esparta (Grezia) K.a XII.-VII. mendea. Likurgok hainbat erreforma ezarri zituen hirian eta Espartako Konstituzioa ere hari egozten diote. Likurgoz aritzean, zaila da errealitatea eta kondaira bereiztea, Antzinaroko hainbat historialarik jaso baitzuten haren berri (Herodotok, Jenofontek, Plutarkok...). Horregatik ezin da, besteak beste, bizi izan zen garaia zehaztu. Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena ARGIA, 2018ko martxoaren 25a   Likurgo Espartakoaren estatua, Bruselako Justizia Jauregiaren sarreran. Likurgok hainbat erreforma ezarri zitu...


Sustatu 2018-04-10 Merkurio planetako formazio geologiko batek euskarazko izena jaso du. Suge Facula deritzo facula edo puntu distirante honek. "Puntu gorriak" esaten diete astronomoek Merkurioko formazio biribil hauei. Izen teknikoak, facula, puntu distiratsua esan nahi du latinez. Zazpi facula izendatu ditu Nazioarteko Astronomia Batasuneko nomenklatura batzordeak (IAU Working Group for Planetary System Nomenclature delakoak) apirileko bileran, eta bakoitzari sugearen izena eman diote zazpi hizkuntzatan: somaliera, igbo, arabiera, afr...


Erroma, K.a. 458. Lucius Quinctius Cincinnatus (K.a. c. 519-c. 430) erromatar patrizioa lasai eta xume bizi zen bere etxaldean, lurra lantzen. Baina urte hartan, ekuoek erromatarrak eraso zituztenean, erasoa jasan zutenek Cincinnatusengana jo eta jarduera publikora itzultzeko eskatu zioten: diktadore izendatu zuten. Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena ARGIA, 2018ko otsailaren 11      Cincinatti 1802an, herria beste izen batez (Losantiville) sortu eta 14 urtera. Mende erdi inguruan 150.000 biztanle izatera iritsiko zen. (Arg.: UC L...


1900 eta 1901 artean, Greziako Antikitera uharte inguruko naufragio batean Antikiterako Mekanismoa deritzon pieza aurkitu zuten, K.a. 150-100 urteen ingurukoa. Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena ARGIA, 2018ko urtarrilaren 28a   Oraindik ez dago erabat garbi gailuaren funtzioa, baina adituen esanetan, konputagailu analogikoa zen, kokapen astronomikoak eta eklipseak aurreikusteko diseinatua. Ontzi-hondarretan aurkitutako objekturik preziatuena izanagatik, ez da bakarra. Ehun urtetik gora pasa dira aurkitu zutenetik eta oraindik urpek...


Versus-Copula (II)

paideia 1456152068219 PAIDEIA | 2018-08-31 17:46

BERRIA, 2018ko otsailak 4 Andoni Egaña   Santa Ageda bezpera. Santaeskeko eguna, atariz atari kopla kantari ibiltzekoa. Santa Ageda nor izan zen berritzea bezain interesgarria iruditu zait kopla hitzari segika hastea. Latinezko copula-tik dator eta co-k elkar adierazten du, eta apere-k, berriz, lotu. Elkar lotzea litzateke beraz kopla bat osatzea. Eta esanguratsua da, izan ere, gure koplarik zaharrenek goiko izarrak, errekaldeko lizarrak eta etxeko nagusi jaunaren urre gorrizko bizarrak lotura logikorik eza baitute ezaugarri. Askotan pentsatu izan dugu egungo ber...


Versus-Copula (I)

paideia 1456152068219 PAIDEIA | 2018-08-31 17:38

BERRIA, 2018ko otsailak 3 Andoni Egaña   Nondik gatozen jakin nahi izateak ez omen dakar kalterik. Egun, zail da horrelakorik sumatzen, baina ikusiko zenuten noizbait, dokumentaletan bada ere, idi-parea goldeari tiraka. Soroaren alde batean abiatu dira eta besterainokoa egin dute. Zarratada bat egin diote lurrari, lerro bat, erreten bat. Buelta hartu eta abiapunturantz joko dute gero, eta handik berriz ekingo diote.Bertso hitza latinezko versus-etik dator, begi bistakoa denez. Latinez, versus horrek gauza bat baino gehiago esan nahi du, baina gaurkoari dagokion a...



BERRIA, 2017ko abenduak 17 Estibalitz Ezkerra   Homeroren 'Odisea' ingelesera itzultzen lehen emakumea izan da Emily Wilson; Peneloperen izaeraz bestelako ñabardurak atera ditu argira.   Penelope, Domenico Beccafumiren izen bereko margolanean. BERRIA Homeroren bi lan epikoetan, Iliada-n eta Odisea-n alegia, gerlari bat nabarmendu egiten da gainerakoen artean. Iliada-ren kasuan (Salbador Barandiaranek 1956an itzulia: Ilias'ena), Akiles erdi jainko ia hilezkorra da gerlari hori. Greziako gerlarietan handiena partaide duen gerra hori Helenaren b...


NAVARRORUM. Euskararen gaineko dokumentu nafarren bi mila urteko ondarea. ERAKUSKETA (2017ko irailaren 21etik abenduaren 31ra) Hizkuntza, bere aztarnan


Alexandria edo Erroma, 290-325 urte inguruan. Likurgoren kopa izeneko beirazko eta metalezko pieza berezia egin zuten, ziur aski Erromatar Inperioaren toki batean baino gehiagotan. Adituen ustez, kopa egiteko prozesuan hiru lantegik hartu zuten parte, eta beirazko blokea aurrez prestatuko zuten Palestinan edo Egipton. Beiran zizelkatuta, Likurgo traziarren erregea ageri da mahatsondoz inguratua, eta Bako jainkoak eta haren bi jarraitzailek erregeari barre egiten diote; Bako gurtzeko ospakizunetan erabiltzeko sortu omen zuten. Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena...



Estitxu U. Lopez de Arkaute   ALEA, 2017-10-20 Gaubeako Haranean, Valpuesta herriko kartularioetan, erromantzearen aztarna garrantzitsuak daude.   Gaubeako Haranako Valpuestako (Burgos, Espainia) scriptoriumean bildutako dokumentazio asko 1813. urtean desagertu zen, Espainiako Independentzia Gerran, soldadu frantsesek Santa Maria elizan aurkitu zituzten paperak sua egiteko eta berotzeko erabili baitzituzten. Alta, elizako organoaren hodietan monjeek ezkutatu zituzten hainbat eskuizkribu salbatu ziren, horien artean Valpuestako kartulario ospetsuak: Gotikoa eta ...


Polizia legearen kontrako elkarretaratzea, Nafarroako Parlamentuaren aurrean, herenegun. IÑIGO URIZ / ARGAZKI PRESS BERRIA, 2017ko urriak 21 Joxerra Senar Keroneako batailan, Demostenes pentsalari greziarrak ihes egin eta oihartzun handiko aipua utzi zuen. «Bataila bat galdua dagoenean, ihes egin dutenek soilik borroka dezakete beste batean». Mezu misteriotsu horrekin amaitu zuen hitzaldia ostegunean Adolfo Araiz EH Bilduko eledunak. Polizien Legearen bataila galdu egin du Nafarroako Gobernuak. Iragarritako heriotza baten kronika izan da. ...


Erroma edo Tusculum, K.a. 77. urtea. Elkarrengandik oso hurbil dauden bi hirietako batean jaio zen Fulvia Flaka Banbalia. Aita Marko Fulvio Banbalio senataria zuen eta ama Senpronia Graka, Grakoen familia boteretsukoa. Ondasunak amaren aldetik zetozkion, beraz, baina ez dirudi anbizio politikoa aitarengandik jaso zuenik, Banbalio izena zalantzatia eta ilauna izateagatik jarri baitzioten. Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena   ARGIA, 2017ko urriaren 08a   Fulvia eta Marko Antonio edo Fulviaren mendekua, Francisco Maura Montaner (1888)....


Urpekari profesionalen lehen taldea erromatarrek sortu zuten, urinatores delakoek osatua. Armadako zerbitzu berezi horren zeregina, gerra garaian, etsaien ontziei sabotajea egitea zen (aingurak eta txikotak askatzea, urpean oztopoak jartzea...). Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena   ARGIA, 2017ko urriaren 01a   Bake garaian, berriz, ontzi-hondarrak eta bestelako ondasunak berreskuratzeaz arduratzen ziren. Eta apnea lehiaketak ere egiten omen zituzten. Urpean ahalik eta ondoen ikustea funtsezkoa zen, eta, betaurrekorik ezean, asmaki...


Tunisiar eta italiar arkeologo talde batek Neapolis hiriaren arrastoak aurkitu berri ditu Tunisiako kostaldean urperatuta. Amiano Martzelino erromatar historialariak jaso zuenez, hiria tsunami batek suntsitu zuen K.o. IV. mendean. Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena   ARGIA, 2017ko irailaren 17a   (Argazkia: Tunisiako Ondarearen Institutua / Sassariko Unibertsitatea)   Hogei hektareatik gorako aztarnategian, hainbat monumentu eta eraikinen arrastoak topatzeaz gain, garum-a (arrain hartzituzko saltsa) egiteko ehunka tanga a...


SIBARISKO MOKOFIÑAK

paideia 1456152068219 PAIDEIA | 2018-08-30 18:28

Akeoek, K.a 720. urte inguruan, Magna Greziako kolonia nagusietakoa fundatu zuten Italiako botaren zolan: Sibaris. Miletorekin eta Etruriarekin merkataritza bizian hasi ziren berehala, eta Tirrenoko kostalderaino zabalduko zuten beren eragina. Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena   ARGIA, 2017ko uztailaren 16a      Sibaris koloniako biztanleak, alegia sibaritak. (Irudia: Paestum Museo Arkeologikoa)   Oparotasun hark sibariten izaera taxutu zuen: lana gutxiesten zuten, eta luxua maite; errementariak eta arotzak debek...


Iruñeko Udaletxeko ateko goiburua