Naberan

Euskera, Kultura, Toponimia, Etnografia

Kukuak makur jo dio

Naberan 1582010811079 Naberan | 2020-03-16 22:18

Kukuak makur jo digu guztioi. Baina kukuak makur jo dio, lehenik eta behin, nagusi dugun sistemari. Mendebalde “garatu” honetako sistema kapitalistari. COVID-19 delakoak, 2020ko martxoan, jokoz kanpo harrapatu du; eta gure “erregea” biluzik dagoela ikusi ahal izan dugu.                                                   ...


Geure hizkuntzaz

Naberan 1582010811079 Naberan | 2020-02-28 22:43


Aurreko mendeetan jada gertatua zen euskal nortasunaren galera, batez ere Nafarroa konkistatu ondoren. Gogoratu medikuntza tradizionalaren errepresio ankerra, lur komunalen pribatizazioa, euskal ohitura eta Foruen galera, denok ere euskal senaren zutabe garrantzitsuak. Euskaldunok beste gerra bat galdu ondoren, Frankoren errejimenak eta ondorengo neofrankismoak are gehiago kolpatzen dute euskera nahiz euskal kultura eta askatasunak. Ondorioz, hona hemen euskal nortasun kolektiboaren zenbait galera azken ehun urteotan: - Zuzenbide Piriniarrari etaForuei gaur egun indarrean dagoen Zuzenbide E...


o) Aurrera begira zer?

Naberan 1582010811079 Naberan | 2020-02-18 08:44

Egungo egoeraren balantzea osatzeko, herri mailan bizirik dirauten arloak ere aipatu behar dira: - Era guztietako jarduera kolektiboak eta herri mugimenduak, komunitate sena bizirik dagoen seinale. - Auzoa, auzolana eta batzarra, lehengoaz bestelako testuinguruan, jakina. - Era guztietako errebindikazio eta borrokak, intsumisio sena bizirik dagoen seinale. - Emakumearen ahalduntze-mugimendu hazkorra, indarrean dagoen patriarkatuaren eta matxismoaren aurrez aurre; baita Pentsionisten mugimendua pentsio duinen alde. - Azken 100 urteotan nazio kontzientzia eta erabakitzeko eskubidearen aldarri...


l) Intsumisioa

Naberan 1582010811079 Naberan | 2020-02-18 08:43

Ez digute irakatsi, baina intsumisioaren memoria sakonak bezain etengabeak elikatzen du euskal sena. Erresistentziak eta errepresioak markatutako herria gara. Batetik bagaudak daude, II. mendetik V. mendera jauntxo handien eta Erromatar inperioaren aurka altxatu ziren nekazari-talde txirotuak. Bagaudeen matxinada nagusia V. mendearen lehen partean izan zen, Euskal Herriko lurraldeetan ere, harik eta Nafarroan garaitu zituzten arte. Bi mende eta erdi iraun zuen matxinada! Bestetik,  XVI. mendean, Durangoko heretikoak, fratricelloen doktrina komunistak aldarrikatzen zituztenak, eta &ldqu...


Arlo honetan ere aldaketa gertatu da duela 50 urte ingurutik honantz: erlijio eta eliza katolikotik askatze-prozesua bizi izan dugu E.H.an, hamar mende luzetan zehar izan duen eragin sakonaren ostean. - Erlijioari dagokionez, askoz eragin txikiagoa izan du, Elizak izan duenarekin konparatuta. Orokorki, ideologia transzendentalekiko jarrera eszeptikoa izan du euskal jendeak, aurrerakuntza teknikoen zale-zale izan den bitartean (San Martin eta Jentilen kontakizunak gogoratzea baino ez dago). Naturaz gaindiko kristau erlijioaz ere beste horrenbeste gertatu dela esango nuke: “zer edo zer ...


j) Herri kultura eta folklorea Bata zein bestea oso aberatsak ditugunez, aparteko kapitulu bat beharko lukete. Bertsolaritza eta kantua, Maskaradak eta Inauteriak, solstizioko errituak, Dantzak… Azken atal honi buruz, nabarmentzekoa da J.A. Urbeltz jaunaren lan eskerga: Bere lehen liburua (1994):  “Bailar el Caos. La danza de la Osa y elsoldadocojo: Sobreaspectossimbólicos de lasdanzasvascas”   k) Naturaren ezagutza eta Lurrarekiko atxikimendua Nafarroa konkistatu ondoren, milaka lagun, gehien-gehienak emakumeak, erre zituen Inkisizioak 1540 eta 1700 bit...


i) Euskera

Naberan 1582010811079 Naberan | 2020-02-18 08:41

Euskal pentsamendua edo sena edukia transmititzen digun tresna nagusi eta ezinbestekoa da. Bera barik euskal senaren eraikina hondoratu egingo litzateke. Ikuspegi askotatik azter daiteke bera. Filosofia aldetik, espazio-denboraren pertzepzioa une/gunehitzek adierazten dute zientifikoki: gauza bera dira, baina ez guztiz: denbora espazioan gauzatzen da. Bestalde, ur/urte, egu/negu eta horrelakoek batasun kosmikoa bere ñabardurekin adierazten dute, adibide batzuk jartzearren.   Goian landu dugun arloari atxikiz, euskeraren egiturak, inguruko hizkuntzenak ez bezala, parekidetasun ...


h) Foruak

Naberan 1582010811079 Naberan | 2020-02-18 08:40

Esan bezala, herri edo herrialde bateko usadio eta ohiturak idatzita jasotzen zituen araudimultzoa ziren Foruak. Zenbait eskubide eta askatasun indibidual zein kolektibo eraentzen zituzten: zuzenbidezko eskubideen errespetua,bake-garaian soldadutzarik egin beharrik eza, zerga-erregimen berezia, aduanako zergarik eza, etab. Herrialde bakoitzeko batzarrak zuen foru-legeak idazteko eta aldatzeko ahalmena.  Lehenengo forua Nafarroako Foru Orokorra izan zen (XIII mendea). Hona hemen AnneMarieLegarderen (“LesBasques, societétradicionell eta symetriedessexes”)analisia emaku...


Zuzenbide Piriniarra delakoa ahozko eta ohiturazko legeria zaharra da, herrialde bakoitzean bere kasa garatu zena, harik eta Nafarroako Erresuma idatzizko lege-bildumak egiten hasi arte  XIII. m.tik aurrera. ForuOrokorra erresuma osoan aplikatzekoak ziren lurralde-eskubideei buruzko lege-multzoa zen. Antzinagoko zuzenbideari dagokionez, hurrengo zutabeak zituen, zeinetariko batzuek gaur arteko eragin sakona utzi duten gure sen kolektiboan: - Etxea da zuzenbide piriniarraren oinarria. Etxeak bere osotasunean irautea. Eta hor amaren ildoko oinordetza ageri da. Eredu matrilineala, beraz. ...


Naberan 1582010811079

Euskera Plazara ateratzea da gure helburua. Bakoitzak egiten duenaren berri jakitea, elkar aberasteko. Baita Euskera Dantzara, jendea gure hizkuntz altxorra ikertzera bultzatzeko. Azkenez, euskeraren barne-energia den Euskal Kultura jendartera hedatzea, horrexek mugituko duelakoan jendea euskarara, autoestimua piztuz. Hona hemen nire aurkezpen txartela: AEKan partaide dozena bat urtez (irakasle eta Didaktika Taldeko kide). Ondoren KALEGANA itzulpen-taldean ihardun nuen, besteak beste Herodoto-II itzuliz grekotik, baita, kolaborazio gisa, D. Hume, T. Hobbes (Leviathan) eta Darwin (Espezieen Jatorria) ingeleratik.

Blog honetan agertzen diren liburuak idatzi ditut: * Sugearen Iraultza (Euskal Herria iraganaldetik geroaldirantz). 1998. Gaiak * La Vuelta de Sugaar (hispanierazko bertsioa). 2001. Basandere * Antzinako euskaldunen Ilargi Egutegia. El Antiguo Calendario Lunar Vasco, 2003. Basandere * Hitzen Koba: hitz-ele-berba (Las tresRaíces de las que se nutrió el euskera), 2005. Basandere * Antzinako Europaren Hitz Nagusiak, 2009. Gaiak Laster argitaratzekoak: * Gure Kultur Nortasuna eta Iraultza * Euskera Dantzara! El ibérico desde el euskera (euskeraz eta hispanieraz