Plentziako Torre Barriko armarria

Ekaitz Santazilia, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons.

Ekaitz Santazilia, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons.

Plentziako Torre Barri dorretxeak Butroetarren eta Muxikatarren armak darakuskigu aitzinaldeko armarrian (barka irudien kalitatea: interneten bada irudi hoberik). 1603ko data du armarriak, eta azpian hiru lelo edo lema daude, euskaraz. Eneko Zuloaga filologo, hizkuntzalari eta adiskideak xeheki aztertu zituen esaldiok; beraz, transkripzio, interpretazio eta oharretan berak esandakoei jarraiki natzaie. Xehetasun jakinminez denak aski du bere lanera jotzea (azpian esteka).

Esaldiek honakoa diote:

• Muxica, areriocaz agica
• Butroe celangoa da oroc daquie
• Garaianago, erria gordeago

Lehen biak 1596ko Refranes y Sentencias bilduman ere jasoak daude, aldaerak aldaera, eta oso interesgarriak dira darabilten hizkuntzaren aldetik. Gaur egungo euskarara ekarrita, segur aski horrela ulertu behar ditugu:

• Muxika, areriookaz haginka.
• Butroe zelangoa den orok dakite.
• [Zenbat eta] garaianago (altuago), herria [hainbat eta] gordeago.

Armarrira ailegatzeko Plentziako alde zaharrera igo behar dugu (garaianago…), eliza dagoen plazara. Elizako ateari bizkarra emanda aurrez aurre ikusiko dugu dorretxea, egun oso zaharberritua.

Gehiago jakiteko:

• Zuloaga, Eneko, 2011. “Bizkaiko jauntxoen inguruko herri literaturaz: Plentziako 1603ko hiru esaera zahar eta “Refranes y Sentencias”-en jatorria, eta proposamen bat Arrasateko erreketaren kantuez“. ASJU XLV(2), 53-69.