Nahi eta nahi ez, absentzia beti itzultzen da

Guztia urruntzea da

Hasier Larretxea 

Susa, 2025

Sar hitza

Hainbat hitz, Guztia urruntzea da liburuaz jardun aitzin. Hasier Larretxea poeta arraoiztarraren lau poema liburu irakurri eta iruzkindu ditut dagoeneko. Liburu bakoitza diferentea dela, daukat memorian. Baliteke, boskarren hau poema-sorta soilduena izatea. Inpresio bat besterik ez duzu.

Lehen irakurketaren ostean, lehenengo kimatzeren ostean, kimatzaile kamutsa ote naizen pentsu dut. Poemok irakurtzen/soiltzen segitzen dut. Aldi oroz, argi-printza zenbait heldu zaizkit hizki-hostoen artean. Bitan ez ezik, hiru kimaketan soildu ditut bere poemak. Zuhaiskak bailiran jardun dut. Hustuta nago. Otoi eta arren, zuhaisken/poemen arteko argialdiek ganorazko deus erraten lagundu nazatela.

Hitzak lanbropean

Poetaren “poeta bidaideak” nireak egin ditut, Guztia urruntzea da delakoaren poemok nireak eta zureak –irakurle bidaide hori– egin aldera. Memoria duzu poemen euskarri. Haur, nerabe eta gaztaroko oroitzapenak. Poetek euren bidaideen sekretuen xendrak xerkatzen dituzte. Halatsu edo, poeta honek ere. Hasier Larretxea sorterriko erranak erranairuak bihurtzen saiatu da. Edo, hara, errainuak dituzu niretzat. Beno, hor nonbait.

Bere poemetan herrialde bat dago. Lurralde hori distantziatik behatuta dago. Guztia urruntzea baita. Bizitzaren korapiloak laxatzea oroimen ahalegin gisako bat da. Oroitzapenak distantzian korapilatzen dira. Ekimen antzua da sarritan. Alabaina, esfortzua erreusitua izaten denean poema zuhaiska baten kimuak antzo ernetzen dira.

Klorodun itzalak (I)

Poema-liburuak hiru adar ditu. Klorudun itzalak duzu lehena. Haurtzarotik irteteko poemak dituzu. Ateak bilatu ditu eta aurkitu dituela erranen nuke. Alta bada, ez dut uste, aberria duela haurtzaroa –hainbatek, poeta izan edo poeta izan ez, haurtzaroa beren aberritzat daukate–. Esperantzari leiho bat ireki ohi dio, baina ez du bere burua aberriaren ereserkietan kausitzen. “Gorputz adarrak luzatu ahala, desberdintasunaren markak” hauteman ditu gorputzean, baita gogoan ere.

Distantzia neurtzen ikasi izan zu(t)en –pluralean ari zaigu poeta, haurtzaro-nerabezaroko lagunak lagun–. Jaungoiko gurutziltzatuarena eginez, izan zu(t)en gupidaren barkamenaren berri. Bizitzaren deskubritze saio haietan inozentziaren txirristan labaindu z(ir)en. Altxarrasteluak erabiltzen ikasi ez, eta norberaren historia goroldioan hazten dela ohartu z(ir)en. Bere(n) aiurria belaian landu ezinean, herrialde berrien mapak deskubritu zitu(zt)en.

Aitaren, semearen eta espiritu sainduaren izenean men egin behar izan zu(t)en. Isiltasunak ezpainak josi zizkion. Gorputzen koreografia ukitzea debekaturik, belaian eroritako linea elektrikoa maitasun keinutzat jo zu(t)en. Zeruertzaren ikusmiran zintzilikatu zitu(zt)en bete-ezinezko irrikak. Erorketek zutitzen lagundu zitu(zt)en. Itsasoa zeruan idoro zu(t)en. Eta, hartara, zerua itsas-pentsamenduen korapiloen ispilua zela ikasi ere.

Bularrean zintzilika zeraman gurutzearen herdoila, hazten joan zitzaion poetari. Bihotz-korapiloaren uzkurdura bere enborreko azalaren arrakalen ondorioa dela jakin zuen –hots, minak egiten gaituela–. Oroia hazten zaio, nerabe izan zenaren hartaz oroitzean. Ordea, haur-nerabe hartaz oroitzeak ez ditu, antza, orduko hutsune guztiak betetzea ziurtatzen. Izan ere, hitzek ezin dute oroitzapena izendatzen betiere. Doi-doia aditu bai. Hor nonbait hori ere.

Poetak –eta txikitako lagunek– enborretan egin zituzten markak joan dira ezabatzen. Oroitzeak memoria lausotzen du. Gabezia guztiek iragan bera dute. Minari hegal berriak jauntzi nahi izan zizkioten, baina ez zekiten nola izendatu. Eta gaur egunera helduta, zein bidezidorretan elkar ikusi zuten –elkar gurutzatu ziren azkenekoz– ez dute aise asmatzen. Bizitza, haientzat, finean, nori nola non egindako gurtza bilakatu baitzen.

Poetaren herrialdeko –sorterriko, naski– lagun haiek, ez zieten begirik kentzen herriko elizako sainduei. Gurutzeek itzal amaigabea zulatzen zuten argi-islek iristerik ez zuten euren etxeko logeletan. Falta dutena baino ez daukate akorduan.

Korapilatutako hariak (II)

Iraganean korapilatutako hariak laxatzeko ekimen-soildua duzu poeta honena. Sorterria maite du poetak, nahiz eta ez izan aberritzat, ez gaztelutzat. Haatik, sorterriaren sor-lekuaren absentziak ez ditu ahanzten, hor daude betiere. Nahi eta nahi ez, absentzia beti itzultzen da.

Poeta zuhaitz-adarren itzalen beldur da. Promesa berriak zintzilikatu nahi ditu beretan, alabaina, adarrak kimatzean berauek birrinduko ote dituen arduratuta dago. Zuhaitzaren zauritzea, zauritze berri bat da bere gorputz eta espirituan. Bihar-etzi-damu, iraganean hertsitako ateen sarrailak aldatuta ote diren pentsatzeak korapilatzen dio gogoa.

Korapilo batek bertze bat dakar. Alta bada, korapiloek elkarrekin bizitzen mantentzen gaituztela dio poetak, soka amaren eskuak baitira. Hots, askatu ditugun eta askatu ezin izan ditugun korapiloek egin gaituzte.

Poetaren galdera: izan ginen horretan guztian amarratzerik ez badugu, nola estutuko dugu hurrengo korapiloa? Isiltasunak ez du amore ematearen begiradarik zertan ukan. Oroimena pizten gaituen bonbilla da sorlekura itzultzeko argia. Bizitako parajeak lausotzen doaz, oroimena lausotzen den antzo. Denborak dena astintzen du, haurtzaroko ezkutalekuak barne.

Hotsak entzun ditut poemaz poema, pausoz pauso: oparotasunaren solstizioetan azal berriak josi ditut, galerak elkartzen diren bidegurutzeetan entzuten ditut pausoen hotsak. Pausoen oinatzek errekara garamatzate, bertan itotzera kondenatutako daude pausook, baita gu haiekin ere. Ez da erraza jakiten norantz goazen, pauso bakoitzak izan ginenetik urruntzen baikaitu. Atzentzea bertze koordenada batetik oroitzea da. Guztia urruntzea da.

Sua itzaltzen bada (III)

Poetaren ildoan nabilkizu, haren eleak eta hitzak berregiten ari(tu) nauzu. Birsortze gisako bat zertu nahian: aldian olgetan aldian solasean, aldian jolasa aldian anabasa. Haurtzaroko errekreazioaren tenorea dukezu. Araiz. Zuhaizkaren adarretan dilindan ari gara, adaxken kimatze moduko bat hauteman dugu, irakurle bidaide hori. Kasu! Poetaren poetisa gogaide batek hauxe oroitarazi eta digu: “Adaxka metaketa ez da beti habia izaten”.

Poetak etxera bidean jarraitzen du, sorleku aldera. Otsoak uluka ari dira, ortziari uluka. Poetak aita du gogoan. Inozentzia galdu omen zu(t)en etxeen arteko pasabideetan zerbait puskatu bide zen. Traktoreak bere bidean utzitako errestoen artean galdua(k) ote d(aud)en dio, berak. Norabide zehatzik gabea(k). Hor nonbait hori, hori ere bai.

Badira berriz ere zeharkatuko ez ditu(zt)en bideak, harresi bihurtu diren haurtzaroko itzuliak; nerabezaroko joan-etorriak. Gaur egun, oraindik ere, izendatzera ausartzen ez garen hori guztia. “Oroitzea hemen erratea eta hangoan pentsatzea da” diosku poeta gogaide batek. “Oroitzea sator zuloekin tupust egitea da”, diosku Hasier Larretxeak.

Ez zuen garaiz jakin tontorrerainoko biderik laburrena zein den, ez eta libertateari nola dantzatu. Ez baitzioten erakutsi, ezta erakutsi ere amets ezkutuenen irrikak izarren argipean borobildu zezaketenik. Irakatsi behar ziotenak, iraganeko lanbropean gantzek eta musugorritasunak zokoratuko zituzten beldur ziren nonbait. Gurasoak, naski. Bertzeak bertze.

Kontua orain eta hemen, hauxe: galdetu al diogu behe-lainoari noiz arte gelditzeko asmoa duen? Izan ere, bidean bide, eman gabeko pausoek zulo sakon bat ireki izaten dute, zanpatutako lur lohituan ireki ere. Non hasten da etxea eta non bururatu? Horratx poetaren dilema. 
    Hiru poematan errenditu da hondarrekoz. Hogeitahiru galdera pausatu dizkigu bidaideoi.

Bi poeta gogaideen errestoekin amaitu dugu

– Sutondoa gure eskuetan sortzen bada eta sua bertan itzali, ez dago ez gehiago ez gutxiago sutzarrik, ez eusteko haizeterik.
– Federik ez duena, edo nekez da beldurtzen edo ez du desiratzen edo ez dago.